Maria Felicja Zadora-Łączkowska
Biografia
Maria Felicja Zadora-Łączkowska urodziła się w Kaliszu 6 września 1859 roku jako córka Żelisława Zadora-Łączkowskiego i Józefy Białobrzeskich. Wychowywała się w rodzinie w Kaliszu i kontynuowała naukę na kompletach Bronisławy Dębnickiej oraz w pensji Emilii Krajewskiej w Warszawie, po czym ukończyła wyższe kursy pedagogiczne i buchalteryjne w Warszawie.
W 1885 podjęła pracę jako nauczycielka w tajnych kaliskich pensjach żeńskich, prowadząc zajęcia na kompletach Bronisławy Dębnickiej i na pensji Ludwiki Wojciechowskiej, gdzie uczyła dziewczęta głównie z ziemiaństwa i inteligencji. Po likwidacji szkoły w 1890 otworzyła w Kaliszu prywatną, nielegalną pensję żeńską i działała tam aż do 1914, ucząc dziewczęta z niższych klas. W czasie pracy stworzyła szkołę, która zyskała cechy szkoły średniej na wzór tajnych pensji w Warszawie.
W 1905 w wyniku strajku szkolnego pensją zainteresowało się więcej uczennic; prefektem szkoły został ks. Włodzimierz Jasiński. Dzięki dostosowaniu programu do wymagań szkół polskich w Galicji absolwentki mogły się ubiegać o wstąpienie na Wyższe Kursy im. Baranieckiego w Krakowie i Wyższe Kursy im. Miłkowskiego w Warszawie.
W międzywojniu Łączkowska jako posiadaczka świadectwa nauczyciela gimnazjalnego uczyła języka polskiego i historii w gimnazjum Zgromadzenia Najświętszej Rodziny z Nazaretu w Kaliszu. Organizowała kursy literatury dla nauczycielek szkół powszechnych. Jednocześnie uczyła w Gimnazjum im. Adama Asnyka, w gimnazjum Haliny Radolińskiej i prywatnie.
Kaliskie „piątki” – w listopadzie 1891 Łączkowska zainicjowała piątkowe spotkania kaliskich entuzjastek, podczas których w mieszkaniu Wandy Białobrzeskiej prowadzono samokształcenie, odczyty zakazanych prze censurę tekstów, referaty na tematy literatury pięknej i kwestii religijnych i społecznych, głównie dotyczących kobiet i pedagogiki. Od 1902 zebrania, gromadzące już 30 uczestniczek, odbywały się w mieszkaniu Łączkowskich na ul. Mariańskiej. Spotkania zaprzestano w marcu 1912 z powodu wyjazdu Łączkowskiej za granicę.
W 1912 Łączkowska wyjechała do Mentony, do brata Stefana, który krótko potem zmarł. W kolejnym roku odeszła jej matka. Nigdy nie założyła rodziny, ale wychowywała siostrzenicę. Po powrocie do kraju w 1918 r. została członkinią nowego zarządu Towarzystwa i była dozgonną opiekunką księgozbioru. Biblioteka rozrastała się, a Łączkowska szczególnie zabiegała o powiększenie działu popularnego.
W 1900 na jednym z zebrań entuzjastek Łączkowska podzieliła się myślą stworzenia biblioteki dla wszystkich mieszkańców Kalisza. Wypożyczalnię prowadziła Wiktoria Lewandowiczówna; książki pochodziły z prywatnych zbiorów Łączkowskiej. W 1907 uzyskano zgodę na stworzenie publicznej czytelni i biblioteki przy Polskiej Macierzy Szkolnej. W 1908 Łączkowska zaangażowała się w rejestrację Towarzystwa Biblioteki Publicznej i Czytelni im. Adama Mickiewicza w Kaliszu; opiekowała się księgozbiorem wspólnie z M. Suchorską. Biblioteka działała do wybuchu II wojny światowej.
Felicja Łączkowska była inicjatorką, współtwórczynią i współfundatorką Muzeum Pomocy i Pokazów Szkolnych w Kaliszu, które ostatecznie przekształcono w Muzeum Ziemi Kaliskiej w 1914. Zbierała okazy przyrodnicze, przygotowywała eksponaty i nadzorowała powstawanie gablotek. Do 1921 opiekowała się muzeum, a po śmierci Haliny Kożuchowskiej przejęła opiekę nad zbiorami. W 1928 muzeum przejęło miasto Kalisz.
W lipcu 1919 w Kaliszu powstał Oddział Narodowej Organizacji Kobiet; w 1923 rozpoczął działalność Uniwersytet Powszechny im. Henryka Sienkiewicza, który przejął akcję odczytową NOK. Felicja Łączkowska prowadziła wykłady z zakresu literatury polskiej i wygłosiła 11 prelekcji w latach 1927–1930, wykorzystując multimedia i inne materiały, by uatrakcyjnić zajęcia.
W latach 1907–1910 była członkinią zarządów instytucji Towarzystwa Dobroczynności i opiekowała okręg Nowego Świata i Wydor; była także członkinią zarządu Polskiej Macierzy Szkolnej w Kaliszu i współzałożycielką Towarzystwa Oświatowego w Kaliszu. Po wznowieniu jej działalności w 1916 wróciła do PMS; należała także do Towarzystwa Oświatowego, Polskiego Czerwonego Krzyża oraz Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego. Opublikowała wspomnienia i artykuły o wychowaniu, bibliotece i edukacji w lokalnej prasie; była autorką materiałów pośmiertnych i notek w kaliskim piśmie Ziemia Kaliska; opisała także spółkę rolniczą Gadów i otwarcie sklepu udziałowego w 1907.
Felicja Łączkowska zmarła w 1932 roku i została pochowana na Cmentarzu Miejskim w Kaliszu; jej inskrypcja została zniszczona. W kolejnych latach upamiętniono jej pracę: w 1933 r. Rada Miejska Kalisza przemianowała ulicę Parkową na ulicę Felicji Łączkowskiej, a w 1936 r. Towarzystwo bezpłatnej biblioteki dla dzieci miasta Kalisza nadano jej imię. W 2020 roku Muzeum Okręgowe Ziemi Kaliskiej zorganizowało wirtualną wystawę Kaliszanki, w której Felicja Łączkowska była jedną z bohaterek.