Przestępstwa motywowane uprzedzeniami. Reagujmy na nienawiść!

Uprzedzenia, stereotypy i brak akceptacji dla drugiego człowieka mogą prowadzić do zachowań, które przekraczają granice nie tylko dobrych obyczajów, ale również prawa. Szczególnie niepokojące są sytuacje, gdy ktoś staje się celem przemocy, gróźb lub innych zachowań tylko ze względu na swoje pochodzenie, narodowość, wyznanie, kolor skóry czy inną cechę. Przestępstwa motywowane uprzedzeniami są szczególnie dotkliwym przejawem nietolerancji.

Czym są przestępstwa z nienawiści?

W polskim Kodeksie karnym nie funkcjonuje jedna, odrębna definicja „przestępstwa z nienawiści”. Przyjmuje się jednak, że istotnym elementem tego rodzaju przestępczości jest motywacja sprawcy wynikająca z uprzedzenia wobec określonej osoby lub grupy osób. Oznacza to, że ofiara zostaje wybrana między innymi ze względu na rzeczywistą lub domniemaną cechę, która wiąże ją z określoną grupą. W praktyce może chodzić między innymi o uprzedzenia związane z rasą, narodowością, pochodzeniem etnicznym, wyznaniem, bezwyznaniowością, językiem, kolorem skóry, a także innymi cechami.

Co ważne, o charakterze zdarzenia nie decydują wyłącznie słowa wypowiadane przez sprawcę. Znaczenie mają wszystkie okoliczności sprawy, w tym zachowanie sprawcy, jego gesty oraz kontekst zdarzenia.

To nie zawsze jest „tylko wyzwisko”

Przestępstwa motywowane uprzedzeniami mogą przybierać różne formy. Może to być między innymi:

• przemoc fizyczna,
• groźby,
• znieważenie,
• naruszenie nietykalności cielesnej,
• niszczenie lub uszkodzenie mienia,
• podpalenie,
• nawoływanie do nienawiści,
• publiczne propagowanie ideologii lub symboliki totalitarnej – w przypadkach określonych przez przepisy prawa.

Odpowiedzialność karna

Polskie przepisy przewidują odpowiedzialność karną za określone zachowania motywowane uprzedzeniami.

Art. 119 § 1 Kodeksu karnego przewiduje karę pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat za stosowanie przemocy lub groźby bezprawnej wobec grupy osób albo pojedynczej osoby z powodu jej przynależności narodowej, etnicznej, rasowej, politycznej, wyznaniowej albo z powodu jej bezwyznaniowości.

Art. 257 Kodeksu karnego dotyczy natomiast publicznego znieważenia grupy ludności albo pojedynczej osoby z powodu jej przynależności narodowej, etnicznej, rasowej, wyznaniowej albo bezwyznaniowości, a także naruszenia z takich powodów nietykalności cielesnej innej osoby. Za taki czyn grozi kara pozbawienia wolności do 3 lat.

Z kolei art. 256 Kodeksu karnego przewiduje odpowiedzialność między innymi za publiczne nawoływanie do nienawiści na tle różnic narodowościowych, etnicznych, rasowych lub wyznaniowych albo ze względu na bezwyznaniowość. Przepis obejmuje również określone zachowania związane z propagowaniem ideologii i symboliki totalitarnej.

Należy pamiętać, że odpowiedzialność karna może wynikać także z innych przepisów Kodeksu karnego, jeżeli konkretne zachowanie spełnia znamiona innego przestępstwa. Ostateczna kwalifikacja prawna zawsze zależy od okoliczności konkretnej sprawy.

Co zrobić, gdy jesteś ofiarą lub świadkiem?

Nie pozostawaj obojętny.

Jeżeli padłeś ofiarą takiego przestępstwa:

• zgłoś zdarzenie Policji lub prokuraturze,
• w przypadku bezpośredniego zagrożenia życia lub zdrowia zadzwoń pod numer 112,
• zachowaj wiadomości, zdjęcia, nagrania i inne materiały związane ze zdarzeniem,
• zapisz informacje dotyczące sprawcy oraz okoliczności zdarzenia,
• przekaż Policji informacje o świadkach, jeżeli takie osoby były obecne.

Jeżeli jesteś świadkiem przestępstwa, Twoja reakcja może pomóc w ustaleniu sprawcy. Nie narażaj jednak własnego bezpieczeństwa. W sytuacji zagrożenia powiadom Policję i przekaż funkcjonariuszom jak najwięcej informacji.

Szacunek zaczyna się od nas

Nie wszyscy musimy być tacy sami. Możemy różnić się wyglądem, językiem, pochodzeniem, wyznaniem czy sposobem patrzenia na świat.

Różnice nie są powodem do przemocy, pogardy ani nienawiści.